ŞEMSÜ'L-EİMME EBÛ BEKR MUHAMMED B. AHMED EBÛ SEHL es- SERAHSÎ ve KİTÂBU'L–MEBSÛT’U ÜZERİNE NOTLAR

NOTES ON KITAB AL-MABSUT AND SHEMS AL-EIMME ABU BAKR MUHAMMAD B. AHMAD ABU SEHL AL-SARAKHSI

Abstract: Abu Bakr Muhammad As-Sarakhsi is a renowned Islamic jurisprudence (fiqh) scholar from the Karahanid Turkish age (MS. IX – XIII Centuries). He authored his famous book “Al-Mabsut” dictating from his memory to the pupils from the well he had been imprisoned. In his book, he includes opinions of the scholars with their basis for judgment, criticizes and discusses their counterarguments. Although Sarakhsi states that Al-Mabsut is an interpretation of the book Al-Mukhtasar by Hakim Al-Shehid, it appears to be an interpretation of Muhammad As-Shaybani’s book Al-Asl. Examples of this have been stated in this work. There are even indications that Al-Mabsut is an original work by Sarakhsi, rather than being an interpretation of another book. Evidence of this has been presented in this paper. It has been noted that social and cultural situation of the era can be inferred from Al-Mabsut. Current printed versions of the book have been compared to various original hand-written versions. Many typographical errors and around 85 missing pages have been identified and reported as appendix to this work.

Key words: Islamic jurisprudence (fiqh), Sarakhsi, Al-Mabsut, Turkish translation of al-Mabsut, typographical errors in the printed text of al-Mabsut, missing pages of al-Mabsut

Özet

Karahanlı Türkleri Devri (IX – XIII y.y.) fıkıh bilginlerinden Ebû Bekr Muhammed es-Serahsî, ünlü eseri Mebsût’u hapsedildiği kuyuda hafızasından yazdırmıştır. Eserinde yer verdiği müçtehitlerin bazı görüşlerini eleştirmekte ve karşı görüşlerini gerekçeleriyle belirtmektedir. Çalışmamızda bu eleştiriler örnekleriyle sunulmuştur. Her ne kadar Serahsî eseri Mebsut’un, Hâkim’üş-Şehîd’in Muhtasar’ının şerhi olduğunu söylese de, incelendiğinde İmam Muhammed Şeybânî’nin el-Asl adındaki eserine yapılan bir şerh gibi gözükmektedir. Makalemizde bu, örnekleriyle belirtilmiştir. Hatta Mebsut'un bir şerh değil orijinal bir telif eser olduğu izlenimini veren bulgular da çalışmamızda sunulmaktadır. Ayrıca, bu eserden o devrin sosyo-kültürel koşullarının öğrenilebileceğine makalemizde işaret edilmiştir. Basılı mevcut nüshalar muhtelif orijinal yazmalarıyla karşılaştırılmış ve toplam 85 küsur sayfanın eksik olduğu, birçok kelimenin yanlış basıldığı saptanmış ve ekte sunulmuştur.